Doris Lessing

Verguisd, bewonderd en altijd geëngageerd

De Engelse schrijfster Doris Lessing (1919) heeft de Nobelprijs voor Literatuur gewonnen. Op 10 december 2007 wordt deze prestigieuze prijs in Stockholm uitgereikt.

Doris Lessing is vooral beroemd geworden door haar roman The Golden Notebook, in Nederland vertaald als Het Gouden Boek. Als dit boek in 1962 in Amerika en Engeland verschijnt, breekt de hel los. De roman wordt omarmd door de vrouwenbeweging en verguisd door de gevestigde orde van literatoren. Het is een enorm complexe roman waarin Lessing gebruik maakt van verschillende technieken: een alwetende verteller, perspectiefwisselingen, alter ego’s, dagboekvorm en dromen. Hoewel veel lezers het als een uitdaging ervaren om te puzzelen, vinden veel recensenten het maar niks.

Lessing heeft met Het Gouden Boek bewust een veelomvattende roman willen schrijven over de sociale en psychologische onrust van de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Zelf ervaart ze deze periode als uitermate vervreemdend en het boek wemelt dan ook van de maatschappelijke thema’s: Afrikaanse achtergronden en racisme, Koude Oorlog problematiek, de pre-stalinistische linkse politiek, het keurslijf waar vrouwen in gevangen zitten, de rol van het marxisme en communisme en de heksenjacht van de toenmalige president van de Verenigde Staten, Joseph McCarthy. Deze thema’s werken door naar het individu en zo brengt ze haar hoofdpersonen in contact met de volgende onderwerpen: psychoanalytische ontwikkelingen en de rol van dromen, vrouwelijke seksualiteit (clitorale en vaginale orgasmen), menstruatie en het hele spectrum van communicatie tussen vrouwen en mannen.

In de herziene versie die in 1971 verschijnt, schrijft Doris Lessing een uitgebreid voorwoord, waarin ze de structuur toelicht en tevens ingaat op de ontvangst van de roman. Ze geeft aan dat ze niet van plan was een feministisch boek te schrijven. Ook pareert ze de negatieve meningen: de lezer moet echt verder, dieper lezen om de kern te pakken te krijgen. In 1963 verschijnt de verhalenbundel A Man and two Women. In het verhaal To Room Nineteen zijn de (onbedoelde) feministische invloeden van Het Gouden Boek te lezen. De wens van de hoofdpersoon om een eigen kamer te hebben, zodat ze kan ontsnappen aan het keurslijf van huismoeder zijn, verwijst sterk naar A Room of Ones Own van Virginia Woolf. Even een zijweggetje: in zijn boek The Hours (De Uren), verwijst schrijver Michael Cunningham niet alleen naar de roman Mrs. Dalloway van Virginia Woolf, maar ook naar het verhaal van Lessing. Eén van zijn hoofdpersonen huurt een hotelkamer en ja hoor, het is kamer 19.

In veel van Lessings werk wordt gerefereerd aan haar Afrikaanse achtergrond. Ook de invloeden van het communisme zijn merkbaar. Al haar werk staat in het teken van grote maatschappelijke betrokkenheid en de lijst met literaire prijzen die ze gewonnen heeft is lang. Dit jaar wordt daar dan eindelijk de Nobelprijs voor Literatuur aan toegevoegd. Al sinds het verschijnen van Het Gouden Boek was ze een serieuze kandidaat. Naar verluid heeft ze de felbegeerde prijs nooit gewonnen, omdat ze zich later is gaan toeleggen op het schrijven van het in vele ogen onliteraire genre science fiction: The Canopus in Argos Series (1979, 1983).

Om terug te keren tot het realistische genre, heeft ze enkele romans onder het pseudoniem Jane Somers gepubliceerd. Doris Lessing is nog steeds actief als schrijfster. In 2005 verscheen haar 55e titel: The Story of General Dann and Mara Daughter, Griot and the Snow Dog’.

Doris Lessing (Doris May Taylor) werd in 1919 in Perzië, het huidige Iran, uit Engelse ouders geboren. Ze bracht daar haar jeugd door, tot het moment dat ze met haar familie verhuisde naar Rhodesië (Zimbabwe). Ze zat tot haar vijftiende op school en hield het toen voor gezien. Ze heeft verschillende banen gehad, maar haar hart lag bij het schrijven. In 1949 verhuisde ze naar Engeland, waar een jaar later haar veelbesproken debuut The Grass is Singing verscheen. Zij wordt terecht gezien als een van de grootste naoorlogse schrijvers. Haar oeuvre is veelomvattend en de vijfdelige semi-autobiografische romancyclus The Children of Violence (1952-1969) wordt als haar meest substantiële werk gezien. Doris Lessing is twee keer getrouwd geweest en heeft drie kinderen. Ze is 87 jaar oud en woont in Noord-Londen.

Hopelijk is het winnen van de Nobelprijs een goede reden om aan haar werk te beginnen, of het te herlezen. Met name Het Gouden Boek is nog schokkend actueel. Maar laten we vanavond eerst een fles goede wijn ontkurken om te toosten op deze grande dame van de literatuur. Hulde.

Pauline van der Lans

De romans van Doris Lessing zijn in het Nederlands vertaald en worden uitgegeven door uitgeverij Prometeus/Bert Bakker.

Recent

19 december 2017

Ontvoerd in Irak

Literair Nederland - 10 jaar geleden

18 november 2008

Vochtige streken - Charlotte Roche

Dirty reading: Taboes doorbreken met de botte bijl

Afgelopen september was ik op vakantie in Nederland. Met goede vrienden zaten mijn man en ik aan een grote houten keukentafel, dikke kranten op tafel, tijdschriften, een lekker glas wijn er bij, toastjes met Franse kaas, de kinderen languit op een vloerkleed met een nieuw prentenboek De aap met de blauwe billen. Een tijdelijke verandering van omgeving kan het leven soms zeer genietbaar maken … Het gesprek kwam op een roman die nog niet in Nederland te krijgen was, maar de Duitse schrijfster Charlotte Roche werd desondanks in al dat leesvoer dat daar tussen ons in lag uitgebreid geïnterviewd.

Lees meer