11 september 2017

Willem Kloos 1859-1938 – Peter Janzen ; Frans Oerlemans

Fraai verzorgde biografie over een moeilijk mens

Recensie door Reinder Storm

Jacques Perk is Nederlands ultieme jonggestorven dichter, De nieuwe gids is het ultieme Nederlandse revolutionaire literaire tijdschrift, de Tachtigers zijn de jonge, dichterlijke hemelbestormers par excellence.  Te midden van dit alles: Willem Kloos, schrijver van een handvol onvergetelijke sonnetten, drinkebroer, intrigant, halfgare zwerver, poète maudit.

Hoezeer ook het beeld van de Beweging van Tachtig in de loop der jaren op grond van talrijke publicaties is verduidelijkt, genuanceerd en ook wel verbleekt, de reputatie ervan blijkt onverwoestbaar. En ziedaar: opeens is er dit nieuwe boek over Kloos. Mooi uitgegeven, kloek van omvang, met veel foto’s en citaten uit vele brieven, dagboeken, dichtbundels en artikelen. De auteurs Peter Janzen en Frans Oerlemans schetsen een beeld van de dichter Kloos dat wij wel zo’n beetje kennen, maar dat aan de hand van de goedgeschreven tekst en zorgvuldig gekozen citaten uit originele bronnen nieuwe contouren krijgt. Kloos’ eenzame jeugd, Kloos’ eigenzinnige en eigenmachtige redacteurschap van De nieuwe gids, Kloos’ geldgebrek en drankzucht en uiteraard zijn hartstochtelijke gevoelens voor vrienden en collega’s als Jacques Perk, Frederik van Eeden, Lodewijk van Deyssel, Albert Verwey, Willem Witsen en Hein Boeken. Gevoelens van affectieve aard, die onder invloed van de gebeurtenissen net zo makkelijk konden omslaan in bittere vijandigheid. Met aansluitend als apotheose of, zo men wil, het begin van het einde: Kloos’ huwelijk in het jaar 1900 met Jeanne Reyneke van Stuwe en onder haar streng-beschermend bewind, de bedaarde Haagse jaren tot aan de dood van Willem Kloos in 1938.

In het kort komt het neer op het volgende: dit is een boeiend boek over een moeilijk, zeg maar gerust, onaangenaam mens. Natuurlijk mag een 19de eeuwer als Kloos niet een-op-een beoordeeld worden naar de maatstaven van 2017, maar toch vraagt de lezer van nu zich wel eens af waarom Kloos nooit werd gewezen op zijn ‘eigen verantwoordelijkheid’. Het schaamteloze gemak waarmee hij er vanuit ging dat er wel voor hem zou worden gezorgd en (dus) over alles en bij iedereen mopperde, klaagde en om geld zeurde – zelfs bij vrienden die hij in bespottelijke en afschuwelijk slechte sonnetten dodelijk had beledigd – is ‘met de kennis van nu’ onvoorstelbaar.

Een kleine tien jaar na de dood van Kloos, in 1947, verscheen Het menschelijke beeld van Willem Kloos, geschreven door zijn weduwe dat zo berucht onwaarachtig-hagiografisch van aard was, dat het zijn doel volkomen miste. De auteurs van Willem Kloos stellen daar een publicatie tegenover die uitgaat van het ‘ziektebeeld’ van Kloos waarbij de term ‘borderline’ valt. In dat kader passen alle karaktertrekken die zo uitvoerig aan bod zijn gekomen: stemmingswisselingen, neerslachtigheid, wraakzucht, zelfmoordneigingen, verlatingsangst, drankzucht, zich willen hechten – en dit alles met als overkoepelend element een intensiteit die Janzen en Oerlemans benoemen als onmatig. Opmerkelijk is dat dit inzicht steeds ruimschoots aanwezig blijkt bij Kloos’ vrienden en tijdgenoten. Willekeurig voorbeeld: Frederik van Eeden schrijft in een brief uit 1896: ‘Hij [= Kloos] heeft nog altijd maar een zorg, zijn eigen figuur op te houden, zijn eigen houding te idealiseren als die van de grooten, sterken martelaar.’

Dit omvangrijke en fraai verzorgde boek is een bewerking – althans dat kan worden verondersteld, want vermeld wordt dit feit nergens – van twee nog meer uitgebreide publicaties waarop de beide auteurs Janzen en Oerlemans in 2013 tegelijkertijd promoveerden, en waarin Kloos’ Amsterdamse jaren (1859-1900) gedocumenteerd werden in meer dan 800 pagina’s. Dat het nu bij uitgeverij Vantilt verschenen boek tot minder dan de helft is teruggebracht is maar goed ook, want het is welletjes zo. En toch, en toch … het spannendste aan dit boek is misschien wel de vaststelling, dat het vuur van de reputatie van de Beweging van Tachtig, gesymboliseerd door de merkwaardige, centrale dichtersfiguur Willem Kloos, na bijna honderdveertig jaar nog altijd niet is gedoofd.

 

 

Willem Kloos 1859-1938
Peter Janzen ; Frans Oerlemans
O God, waarom schijnt de zon nog!
Verschenen bij: Vantilt
ISBN: 9789460043222
352 pagina's
Prijs: € 29,50

1 reactie





 

Meer van Reinder Storm:

29 september 2017

Bescheiden oogst van zestig jaar dichterschap

Over 'Wollt ihr die totale Poesie?' van Hans Sleutelaar

Recent

5 oktober 2017

Op drift geraakt

Over 'Stille grond' van Sanneke van Hassel
4 oktober 2017

Overval op de westerse mens

Over 'De ontscheping' van Jean Raspail
3 oktober 2017

‘De korst van het denken lospeuteren’

Over 'De peer en ander proza' van Konrad Bayer
2 oktober 2017

‘Geen boek zo slecht of er staat wel iets nuttigs in’

Over 'Mijn landhuizen' van Plinius
28 september 2017

Maangodin met angst voor een draaikolk

Over 'De schone slaper' van Allard Schröder